Bir ceza soruşturmasıyla karşılaşmak, çoğu kişi için neyle karşı karşıya olduğunu tam olarak bilmediği bir durumdur. Şüpheli ya da mağdur olmanız fark etmeksizin, bu süreçte sahip olduğunuz hakları bilmek hem kendinizi korumanızı hem de sürecin sağlıklı işlemesini sağlar. Aşağıda, uygulamada en sık karşılaşılan ve mutlaka bilinmesi gereken temel haklara yer verdik.

⚖️ 1) Şüpheli, kendisine isnat edilen suçu ve haklarını öğrenme hakkına sahiptir

Şüpheli; hangi suçla itham edildiğini, neden ifade vermeye çağrıldığını ve sahip olduğu hakları açıkça öğrenmelidir. Bu bilgilendirme yapılmadan alınan işlemler hukuka aykırılık tartışmalarına yol açabilir.

🤐 2) Susma hakkı en temel güvencedir

Şüpheli, kendisi veya yakınları aleyhine beyanda bulunmaya zorlanamaz. İfade vermek bir yükümlülük değil, haktır. Susma hakkının kullanılması, kişinin aleyhine yorumlanamaz.

👨‍⚖️ 3) Avukatla görüşme ve savunma hakkı

Şüpheli, soruşturmanın her aşamasında bir avukatın yardımından yararlanabilir. Avukatla gizli görüşme hakkı esastır. Bazı suçlarda müdafi atanması zorunludur. Savunma hakkı, adil yargılanmanın temelidir.

📂 4) Dosyaya erişim ve bilgi alma hakkı

Şüpheli ve müdafii, kural olarak soruşturma dosyasını inceleyebilir ve örnek alabilir. Ancak soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek hallerde bu hak, geçici olarak kısıtlanabilir.

🚓 5) Gözaltı ve yakalama işlemlerine karşı itiraz hakkı

Yakalanan veya gözaltına alınan kişi, işlemin hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsa derhal itiraz edebilir. Gözaltı süreleri kanunla sınırlıdır ve keyfi olarak uzatılamaz.

🗣️ 6) Mağdurun şikâyet ve davaya katılma hakkı

Mağdur; suçtan zarar gören sıfatıyla şikâyette bulunabilir, delil sunabilir ve koşulları varsa davaya katılan olarak sürece aktif şekilde dahil olabilir.

🛡️ 7) Mağdurun korunma ve bilgilendirilme hakkı

Mağdur, soruşturmanın seyri hakkında bilgi alma; gerekli hâllerde koruma tedbirlerinden yararlanma ve zararının giderilmesini talep etme hakkına sahiptir. Özellikle aile içi şiddet ve cinsel suçlarda bu haklar hayati önemdedir.

📑 8) Delil toplama ve taleplerin dikkate alınması

Hem şüpheli hem de mağdur, lehlerine olan delillerin toplanmasını talep edebilir. Savcılık, maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için bu talepleri değerlendirmekle yükümlüdür.

⚠️ 9) Hak ihlallerine karşı başvuru yolları

Soruşturma sürecinde yapılan işlemlere karşı itiraz, şikâyet ve kanun yollarına başvurmak mümkündür. Hukuka aykırı işlemler, sürecin seyrini tamamen değiştirebilir.

🔍 Sonuç

Ceza soruşturması süreci, yalnızca ifade vermekle sınırlı olmayıp; susma hakkından avukat yardımına, dosyaya erişimden itiraz yollarına kadar pek çok temel güvencenin devreye girdiği bir aşamadır. Şüpheli ya da mağdur sıfatıyla sürece dahil olan kişilerin, sahip oldukları hakları bilmeden hareket etmeleri telafisi güç sonuçlara yol açabilir.

Bu nedenle, soruşturmanın en başından itibaren bilinçli hareket edilmesi, hakların doğru zamanda ve usulüne uygun şekilde kullanılması büyük önem taşır. Sürecin sağlıklı ve hukuka uygun ilerleyebilmesi için, her somut olayın kendi koşulları içinde değerlendirilmesi ve gerektiğinde hukuki destekle ilerlenmesi en güvenli yoldur.